Šta su migracije?
Migracije su prostorna kretanja stanovništva iz jednog mjesta u drugo, s promjenom mjesta stanovanja. Zovemo ih i mehaničkim kretanjem stanovništva, jer – zajedno s rođenjima i umiranjima – mijenjaju broj stanovnika nekog područja.
- Emigracija (iseljavanje) – odlazak iz zemlje; osobe su emigranti.
- Imigracija (useljavanje) – dolazak u zemlju; osobe su imigranti.
- Migracioni saldo – razlika između broja doseljenih i odseljenih. Zajedno s prirodnim priraštajem daje ukupnu promjenu broja stanovnika.
Zanimljivo: u svijetu danas oko 300 miliona ljudi živi izvan zemlje u kojoj su rođeni – otprilike svaki 27. čovjek na planeti.
Vrste migracija
| Kriterij | Vrste | Primjer |
|---|---|---|
| prema prostoru | unutrašnje (unutar države) i vanjske (međunarodne) | iz Bihaća u Sarajevo; iz BiH u Njemačku |
| prema trajanju | stalne i privremene; sezonske i dnevne | sezonski radnici na moru; dnevni migranti koji putuju na posao |
| prema uzroku | ekonomske, političke, ekološke, obrazovne, porodične | posao, rat, suša, studij, spajanje porodice |
| prema volji | dobrovoljne i prisilne | odlazak na posao; bijeg od rata (izbjeglice) |
Izbjeglice su ljudi koji su pobjegli iz svoje zemlje zbog rata, progona ili nasilja, a interno raseljena lica su morala napustiti dom, ali su ostala u svojoj zemlji. Prema podacima UNHCR-a, broj prisilno raseljenih ljudi u svijetu premašio je 120 miliona – najviše u historiji.
Zašto ljudi migriraju?
Odluka o selidbi zavisi od potisnih faktora (koji „guraju“ ljude iz mjesta gdje žive) i privlačnih faktora (koji ih „vuku“ u novo mjesto). Isprobaj kako različiti faktori utiču na tok migracije:
Velike migracije kroz historiju
- Prvi ljudi su iz Afrike, prije desetina hiljada godina, postepeno naselili sve kontinente.
- Velika seoba naroda (4.–7. vijek) – Germani, Huni, Avari i Slaveni promijenili su kartu Evrope; Slaveni su se tada doselili i na Balkan.
- Prisilno preseljenje Afrikanaca – od 16. do 19. vijeka oko 12 miliona ljudi odvedeno je u ropstvo u Ameriku.
- Iseljavanje u Ameriku – u 19. i početkom 20. vijeka desetine miliona Evropljana (Irci, Italijani, Nijemci, Poljaci, ali i ljudi s Balkana) iselilo je u SAD, Kanadu, Argentinu i Australiju.
- Ekonomske migracije nakon 1960. – radnici iz južne Evrope, Turske, Jugoslavije i Sjeverne Afrike odlaze u Njemačku, Austriju, Švicarsku i Francusku.
- Savremene migracije – iz Afrike, Bliskog istoka i Azije prema Evropi, Sjevernoj Americi i zemljama Perzijskog zaljeva; izbjeglice iz Sirije, Ukrajine, Sudana, Avganistana.
Migracije u Bosni i Hercegovini
- Iseljavanje u Ameriku i Tursku krajem 19. i u 20. vijeku – dio stanovništva se iselio nakon promjena vlasti i ratova.
- Gastarbajteri – od 1960-ih desetine hiljada ljudi iz BiH otišlo je na „privremeni“ rad u Njemačku, Austriju i Švicarsku; mnogi su tamo ostali.
- Rat 1992–1995. – oko 2,2 miliona ljudi, polovina stanovništva, bilo je prisiljeno napustiti svoje domove: dio je raseljen unutar zemlje, a stotine hiljada izbjeglo je u inostranstvo (Njemačka, Austrija, Švedska, SAD, Australija…).
- Savremeno iseljavanje – posljednjih godina iz BiH odlaze naročito mladi i obrazovani ljudi (ljekari, medicinske sestre, inženjeri, majstori), uglavnom u zemlje Evropske unije.
- Unutrašnje migracije – stalno preseljenje iz sela u gradove i iz manjih mjesta u Sarajevo, Banju Luku, Tuzlu, Mostar i Zenicu, pa se mnoga brdska sela prazne.
Dijaspora: procjenjuje se da u svijetu živi oko dva miliona ljudi porijeklom iz BiH – dijaspora. Novac koji šalju porodicama (doznake) čini oko desetine bruto domaćeg proizvoda BiH.
Posljedice migracija
Zapamti
- Migracije su prostorna kretanja stanovništva (mehaničko kretanje).
- Emigracija – iseljavanje; imigracija – useljavanje; migracioni saldo = doseljeni − odseljeni.
- Vrste: unutrašnje i vanjske, stalne i privremene, dobrovoljne i prisilne.
- Uzroci: potisni i privlačni faktori (ekonomski, politički, ekološki…).
- BiH: gastarbajteri od 1960-ih, rat 1992–1995. (≈ 2,2 mil. raseljenih), savremeno iseljavanje mladih.
Vježba
- Objasni razliku između emigracije i imigracije.
- Navedi po jedan primjer unutrašnje, vanjske, sezonske i prisilne migracije.
- Nabroji pet potisnih i pet privlačnih faktora.
- Ko su izbjeglice, a ko interno raseljena lica?
- Opiši glavne migracije stanovništva BiH u 20. i 21. vijeku.
- Kakve posljedice ima iseljavanje mladih iz BiH? Predloži mjere koje bi mogle zadržati mlade.