TIMOR-LESTE

Demokratska Republika Timor-Leste (Istočni Timor) suverena je država smještena u Jugoistočnoj Aziji, koja obuhvata istočni dio ostrva Timor, obližnja ostrva Atauro i Jako, te enklavu Oecusse na zapadnom dijelu ostrva. Glavni i najveći grad je Dili, koji je ujedno i glavni privredni te lučki centar. Država je stekla međunarodnu nezavisnost 2002. godine, što je čini jednom od najmlađih demokratija u regiji.

Timor-Leste se nalazi u južnom dijelu arhipelaga Malajskih ostrva, unutar regije Jugoistočne Azije. Na kopnu graniči sa Indonezijom, koja okružuje njegovu zapadnu teritoriju i enklavu Oecusse. Na sjeveru izlazi na Wetarski tjesnac i Ombai tjesnac, dok na jugu i istoku izlazi na Timorsko more, koje ga odvaja od Australije.

Reljef zemlje je izrazito planinski i brdovit, sa strmim padinama koje se spuštaju prema uskim obalnim ravnicama. Unutrašnjošću dominiraju visoki lanci vulkanskog i tektonskog porijekla koji otežavaju unutrašnji saobraćaj. Najviši vrh države je planina Tatamailau (poznata i kao Ramelau), čija nadmorska visina doseže 2.963 metara.

U Timoru-Leste vlada tropska monsunska klima sa visokim temperaturama tokom cijele godine i jasnom podjelom na godišnja doba prema padavinama. Sušna sezona traje od maja do novembra pod uticajem suhih vjetrova iz Australije, dok kišna sezona traje od decembra do aprila i donosi monsunske padavine. Planinska područja imaju niže temperature i znatno više vlage u poređenju sa suhim obalnim zonama poput Dilija.

Hidrografsku mrežu čine kratki, brzi i bujični vodotoci koji teku iz centralnih planina prema obalama Timorskog i Savu mora. Zbog sezonskog karaktera padavina, mnoge manje rijeke presušuju tokom sušne sezone, dok tokom kišnog perioda nose velike količine vode. Najznačajnije rijeke su Loes, Tono i Comoro.

Timor-Leste ima približno 1,3 miliona stanovnika. Demografsku strukturu čini više etničkih grupa autohtonog melanezijskog i malajskog porijekla, uz manje zajednice drugih naroda. Službeni jezici su tetum i portugalski, dok su radni jezici indonezijski i engleski. Većina stanovništva pripada rimokatoličkoj vjeroispovijesti, a najveći dio populacije koncentrisan je u glavnom gradu i plodnijim brdskim predjelima.

Privreda Timora-Leste u velikoj mjeri zavisi od eksploatacije nafte i prirodnog gasa iz podmorja Timorskog mora, kao i od poljoprivredne proizvodnje koja uključuje uzgoj kafe, kukuruza i riže. Zvanična valuta u gotovinskom platnom prometu je američki dolar (USD). Zemlja ulaže napore u razvoj infrastrukture, turizma i diverzifikaciju ekonomije.

Kulturno naslijeđe Timora-Leste predstavlja spoj autohtonih austronezijskih i melanezijskih tradicija sa snažnim uticajem portugalske kolonijalne historije i katoličke vjere. Tradicionalne drvene kuće (lulik), narodni tekstil (tais), muzika i usmena predanja čine izuzetno bogat i autentičan kulturni identitet ovog ostrvskog društva.