IRAN

Iran (zvanično Islamska Republika Iran), istorijski poznat i kao Perzija, suverena je država smještena u jugozapadnoj Aziji. Kao jedna od najstarijih svjetskih civilizacija, Iran je vjekovima bio centar moćnih carstava koja su oblikovala istoriju, kulturu, nauku i umjetnost Bliskog istoka i šire. Glavni i najveći grad je Teheran, koji predstavlja politički, privredni, saobraćajni i kulturni centar zemlje, ispunjen modernom infrastrukturom i brojnim muzejima.

Iran zauzima izuzetno važan i prostran geostrateški položaj između Kaspijskog jezera na sjeveru i Perzijskog i Omanskog zaliva na jugu. Graniči se sa Jermenijom, Azerbejdžanom i Turkmenistanom na sjeveru, Afganistanom i Pakistanom na istoku, te Irakom i Turskom na zapadu. Zahvaljujući izlazu na ključne pomorske puteve i poziciji koja spaja Bliski istok, Centralnu Aziju i Južnu Aziju, Iran predstavlja prirodnu raskrsnicu međunarodnih trgovinskih i geostrateških puteva.

Reljef Irana je pretežno planinski, a dom je ogromne Iranske visoravni okružene moćnim planinskim lancima kao što su Alborz i Zagros. Ovi lanci dijele unutrašnje slivove i sušne pustinje od vlažnijih obalnih područja. U unutrašnjosti zemlje nalaze se velike slane pustinje, poput Deh-e Kavir i Deh-e Lut. Najviša tačka u zemlji je veličanstveni stratovulkan Damavand, smješten u planinskom lancu Alborz blizu Teherana, koji doseže nadmorsku visinu od 5.610 metara.

Klima u Iranu je izrazito raznolika zbog prostrane teritorije i velikih razlika u nadmorskoj visini. Pretežno vlada suha kontinentalna i pustinjska klima sa vrlo toplim ljetima i hladnim zimama u unutrašnjosti i na planinama. S druge strane, sjeverne padine planine Alborz uz obalu Kaspijskog jezera imaju vlažnu suptropsku klimu sa bujnom vegetacijom i izdašnim padavinama tokom cijele godine, dok su južne obale uz Perzijski zaliv vruće i vlažne.

Hidrografska mreža Irana je specifična jer većina unutrašnjosti pripada unutrašnjim slivovima, bez otvora prema moru, gdje se rijeke ulijevaju u slana jezera ili močvare koje često presušuju tokom ljetnih mjeseci. Najduža rijeka u zemlji je Karun, jedina plovna rijeka, dok su druge važne rijeke Safid Rud i Helmand u graničnim područjima. Na sjeveru se Iran oslanja na Kaspijsko jezero, najveće jezero na svijetu, dok jug zemlje izlazi na tople vode Perzijskog zaliva.

U Iranu živi oko 89 miliona stanovnika, a stanovništvo odlikuje bogat multietnički sastav. Većinu čine Perzijanci, uz značajne manjine Azerbejdžanaca, Kurda, Lurija, Arapa, Baluha i Turkmensa. Službeni jezik je perzijski (farsi), a islam je dominantna religija, pri čemu većina stanovništva pripada šiitskom ogranku. Iran je visoko urbanizovana zemlja sa velikim gradskim centrima kao što su Teheran, Mašhad, Isfahan, Širaz i Tabriz.

Privreda Irana se u velikoj mjeri oslanja na energetski sektor, s obzirom na to da posjeduje jedne od najvećih svjetskih rezervi prirodnog gasa i sirove nafte. Pored naftne i petrohemijske industrije, u zemlji su razvijeni poljoprivreda (proizvodnja pistacija, šafrana, voća i tepiha), proizvodnja čelika, automobilska industrija i tradicionalni zanati. Zvanična valuta je iranski rijal (IRR), a zemlja ima razvijenu domaću industrijsku bazu i značajan trgovinski potencijal.

Kultura Irana je jedna od najbogatijih i najstarijih na svijetu, duboko utemeljena na perzijskoj književnosti, poeziji (djela Rumija, Hafiza i Ferdusija), vrhunskoj arhitekturi, kaligrafiji i izradi svjetski poznatih perzijskih tepiha. Tradicionalna iranska umjetnost i vrtovi pod zaštitom UNESCO-a svjedoče o hiljadugodišnjem naslijeđu. Iranska kuhinja je poznata po finim kombinacijama mesa, pirinča sa šafranom, svježeg začinskog bilja i voća, dok je tradicionalno gostoprimstvo duboko ukorijenjen dio društvenog života.