IRAK

Irak (zvanično Republika Irak) suverena je država smještena u Jugozapadnoj Aziji, u srcu Bliskog istoka. Područje ove zemlje obuhvata istorijsku regiju Mezopotamiju ("zemlju između rijeka"), koja se smatra jednom od kolijevki ljudske civilizacije, pisma, matematike i ranih urbanih carstava kao što su Sumer, Babilon i Asirija. Politički i administrativni centar države je Bagdad, ujedno i jedan od najvažnijih istorijskih i kulturnih metropola arapskog svijeta.

Irak zauzima ključan geostrateški položaj u jugozapadnoj Aziji, graničeći sa Turskom na sjeveru, Iranom na istoku, Kuvajtom i Saudijskom Arabijom na jugu, te Jordanom i Sirijom na zapadu. Na krajnjem jugoistoku zemlje nalazi se kratak izlaz na Perzijski zaliv, koji predstavlja najvažniji pomorski prolaz za izvoz nafte i međunarodnu trgovinu. Ovaj centralni položaj čini Irak spona između Levanta, Arapskog poluostrva i Iranske visoravni.

Reljef Iraka je raznolik, a dominiraju ga prostrane aluvijalne nizije u centralnom i južnom dijelu, pustinjska područja na zapadu, te visoki planinski lanci na sjeveru i sjeveroistoku zemlje. Ravničarski dio ispresijecan je riječnim koritima Tigrisa i Eufrata, dok se prema sjeveru teren postepeno uzdiže u brdovite predjele i surove planine. Najviši planinski vrh u državi je Cheekha Dar (ili Čika Dar), smješten u planinskom lancu Zagros blizu iranske granice, koji doseže nadmorsku visinu od 3.611 metara i zimi biva pokrivena snijegom.

Klima u Iraku je pretežno suha pustinjska i polupustinjska, sa izuzetno toplim i dugim ljetima te blagim zimama. Ljetne temperature u Bagdadskoj niziji i južnim pustinjama često dostižu ekstremno visoke vrijednosti, dok su noći u pustinjskim predjelima znatno hladnije. Količina padavina je mala i uglavnom je ograničena na zimski period, pri čemu sjeverne planinske regije primaju nešto više vlage i snijega tokom hladnijih mjeseci.

Hidrografsku okosnicu Iraka čine dvije mitske i životno važne rijeke – Tigris i Eufrat, koje izviru u planinama Turske, teku kroz cijelu zemlju i spajaju se u donjem toku u rijeku Šat el-Arab prije ulivanja u Perzijski zaliv. Ove rijeke su hiljadama godina omogućavale razvoj zemljoradnje i vještačko navodnjavanje u inače suvom okruženju. U južnom dijelu zemlje nalaze se i prostrana močvarna područja (mezopotamske močvare) od ogromnog ekološkog i istorijskog značaja.

U Iraku živi oko 44 miliona stanovnika, koje čine bogata etnička i vjerska struktura. Većinu stanovništva čine Arapi, uz značajnu kurdsku zajednicu na sjeveru u autonomnoj regiji Kurdistan, te manje grupe Turkmena, Asiraca i drugih naroda. Službeni jezici su arapski i kurdski, dok je islam dominantna vjeroispovijest sa većinskim šiitskim i značajnim sunitskim stanovništvom, uz prisustvo drevnih hrišćanskih i drugih manjinskih zajednica.

Privreda Iraka se u ogromnoj mjeri oslanja na naftni sektor i ogromne rezerve sirove nafte, po kojima je ova zemlja među vodećima u svijetu. Izvoz nafte čini okosnicu državnog budžeta i finansiranja javnog sektora, dok se u unutrašnjosti razvijaju i poljoprivreda duž riječnih dolina, građevinarstvo i trgovina. Zvanična valuta je irački dinar (IQD), a ekonomski oporavak zemlje usmjeren je na modernizaciju infrastrukture i privlačenje stranih ulaganja.

Kultura Iraka je duboko ukorijenjena u njegovom antičkom naslijeđu, islamskoj umjetnosti, književnosti i tradiciji koja se razvijala milenijumima na tlu Mezopotamije. Posebno mjesto u istorijskom i kulturnom identitetu zauzima drevni grad Hatra, spektakularni antički lokalitet pod zaštitom UNESCO-a poznat po monumentalnoj arhitekturi i jedinstvenom spoju helenističkih i istočnih uticaja. Iračka poezija, tradicionalna muzika sa instrumentom oud i bogata baština predstavljaju temelj nacionalnog identiteta, dok tradicionalna kuhinja obiluje mesnim specijalitetima poput roštilja, jela sa rižom, svježim povrćem i začinima, uz gostoprimstvo kao duboko poštovan dio svakodnevnog života.